Gebouwen en Stedebouw

Het archief van de gebouwen van Jan de Jong is, via de Jan de Jong Stichting waar het door de Erven de Jong in 2003 aan toevertrouwd was, geschonken aan het Nieuwe Instituut. In 2023 verwacht het Nieuwe Instituut de werken gevlakt en gedigitaliseerd te hebben zodat het opengesteld gaat worden voor het publiek. Link naar Nieuwe instituut.

Gebouwen

Toen Jan de Jong eind jaren vijftig zijn eerste ontwerpen op basis van zijn inzichten presenteerde, maakte hij daarmee meteen diepe indruk. Dat gold vooral voor drie kerken die hij bouwde: de Gerardus Majella (1958-59) in Gemert, de Heilige Kruisvinding (1957-59) in Odiliapeel, en de Benedictus (1958) in Rijswijk. Met hun krachtige vormen en hun baanbrekende opzet, behoorden deze tot de eerste zaalkerken in Nederland en gaven deze ontwerpen de Bossche School een totaal ander aanzien. Op Youtube is een filmpje over (o.a.) de bouw van de Gerardus Majella (Youtube) met een interview met bouwpastoor Strijbosch. Titel: St. Gerardus Majella kerk in Gemert; stijlmodel van de Bossche School. In Gemerts Heem, verscheen een artikel over de bouw van de Gerardus van Ton Thelen met foto’s van Jan de Haas. De Sint Gerardus-Majellakerk (Gemerts Heem), pag. 49 t/m 63.

Jan de Jong ontwierp twee kloosters: in Almelo en Maarssen. Op het landgoed Doornburgh in Maarssen (Utrecht) realiseerde Priorij Emmaus (1960-66). De Historischekring Maarssen heeft in 2016 een Periodiek Priorij uitgebracht rond het klooster. Dom Hans van der Laan schreef over de Priorij als een meesterstuk van de ontwerpen – Jan de Jong. Zijn toespraak hierover in het kruithuis in Den Bosch voor de Cursus Kerkelijke Architectuur in juni 19xx kunt u hier lezen.

Ongetwijfeld is het eerste ontwerp van Jan de Jong in zijn geboortedorp Lith geweest: een Mariakapel Maria, Moeder van Rust. De kapel is eerbiedig, met een processiegang, ingezegend op 20 juni 1948.

Afbeelding.: pagina uit Aan de vlakte woont een bruid. Mariakapel Lith: Maria, Moeder van Rust.

Onder de ontworpen gebouwen staan 11 kerken, de bedevaartskerk van Syracuse meegerekend. Hieronder vindt u algemene informatie over deze kerken en kloosters:

Het archief van de gebouwen van Jan de Jong is, via de Jan de Jong Stichting waar het door de Erven de Jong in 2009 aan toevertrouwd was, geschonken aan het Nieuwe Instituut. In 2023 verwacht het Nieuwe Instituut de werken gevlakt en gedigitaliseerd te hebben zodat het opengesteld wordt voor het publiek. Link naar Nieuwe instituut.

Stedebouw

De Jong was ervan overtuigd dat de vorm van de dingen, de plaats van de dingen en de stedebouw elk eerst afzonderlijk bekeken moesten worden, en dan pas met elkaar in verband moesten worden gebracht. Hij zei: ‘Elk van deze drie heeft een eigen karakter, een eigen grootte, plaats en oppervlakte’.

Hij is er nooit aan toe gekomen zijn ideeën over stedebouw te publiceren maar in een gesprek vertelde hij wel waar het over ging. Zo hechtte hij veel belang aan het begrip oriëntatie. Stedebouw betekende voor hem oriëntatielijnen uitzetten, zodat ‘de ruimte die zich tussen de inwendige en uitwendige leegte bevindt, wordt bevrucht’.

Zoals architectuur geen ruimte inneemt maar juist ruimte doet ontstaan, zo zou ook stedebouw volgens De Jong geen ruimte moeten innemen maar oriëntatie ervaarbaar moeten maken. In veel van zijn ontwerpen is deze stedebouwkundige visie herkenbaar, met name waar hij werkt met hoekverdraaiingen van gevels, die steevast erop wijzen dat – soms lange – oriëntatielijnen in het ontwerp zijn verwerkt.

Stedebouw en de kerken

De inpassing van de ontworpen kerken in de (bebouwde) omgeving verdienen bijzonder aandacht.

Jan de Jong heeft negen kerken ontworpen. De eerste daarvan is de wederopbouwkerk – Sint Franciscus van Assisi – in Babberich. Van alle negen is een plattegrond vanuit onderstaande lijst te bekijken. Binnenkort zal ook de plattegrond van het ontwerp van de Priorij Emmaüs in Maarssen en de plattegrond van de bedevaartskerk in Syracuse geüpload worden. De kerken worden onder ‘Stedebouw’ opgesomd omdat zij tevens zeer interessant zijn om te bestuderen voor de stedebouwkundige inpassingen in de omgeving.

De facsimile’s van de plattegronden van de kerken zijn gemaakt door architect Geert de Poorter (1942 – 2018).

Manuscripten van Jan de Jong met betrekking tot stedebouw zijn alleen ter inzage voor publiek na toestemming door de Jan de Jong Stichting.